Bảo hiểm năng lượng tái tạo: Rủi ro điện mặt trời, điện gió

Bảo hiểm năng lượng tái tạo đang trở thành nhu cầu bắt buộc với mọi chủ đầu tư điện mặt trời và điện gió tại Việt Nam. Một nhà máy điện mặt trời áp mái tưởng chừng “lắp xong là xong” lại có thể gây cháy cả nhà xưởng bên dưới. Một tuyến cáp ngầm điện gió hỏng có thể khiến cả trang trại tua-bin dừng phát điện hàng tháng. Bài viết này chỉ ra những rủi ro kỹ thuật “ngầm” mà người trong nghề mới thấy, và cách chọn đúng đơn bảo hiểm cho dự án của bạn.

“Hệ thống điện mặt trời và lưu trữ năng lượng cần bảo hiểm” ->

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh mở ra làn sóng đầu tư năng lượng tái tạo

Ngày 15/4/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 768/QĐ-TTg phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch điện VIII. Năng lượng tái tạo tiếp tục là điểm nhấn với mục tiêu đến năm 2030:

Mỗi dự án có vòng đời bảo hiểm gồm ba giai đoạn: vận chuyển thiết bị (tấm pin, tua-bin, cáp), xây dựng – lắp đặt và vận hành. Một chương trình bảo hiểm năng lượng tái tạo đầy đủ phải bao trùm cả ba giai đoạn; thiếu một mắt xích, chủ đầu tư có thể phải tự gánh tổn thất hàng chục tỷ đồng.

Bảo hiểm năng lượng tái tạo gồm những loại nào?

• Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển: tấm pin, inverter, tua-bin nhập khẩu từ nước ngoài về công trường.
• Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng (CAR) và lắp đặt (EAR): bảo vệ công trình trong thời gian thi công, chạy thử, kèm trách nhiệm với bên thứ ba.
• Bảo hiểm mọi rủi ro vận hành (OAR) hoặc tài sản và đổ vỡ máy móc: bảo vệ nhà máy sau khi đưa vào khai thác.
• Bảo hiểm gián đoạn kinh doanh: bù doanh thu bán điện mất đi khi nhà máy phải dừng phát sau tổn thất.
• Bảo hiểm trách nhiệm công cộng: thiệt hại cho người và tài sản xung quanh dự án.

Điện mặt trời: đừng bị đánh lừa bởi sự “đơn giản”

Nhiều người nghĩ điện mặt trời chỉ là lắp ghép tấm pin. Nhưng dưới góc độ thẩm định rủi ro, mảng này có hai rủi ro cốt lõi.

Rủi ro cháy do hồ quang điện và thiết bị kém chất lượng

Phóng điện hồ quang một chiều (DC arcing), lỗi bộ biến tần (inverter), đầu nối lỏng hoặc cáp điện kém chất lượng là nguyên nhân phổ biến gây cháy. Với điện mặt trời áp mái, một đám cháy trên mái có thể lan xuống thiêu rụi nhà xưởng, máy móc và hàng tồn kho bên dưới. Khi đó, tổn thất của một hệ thống vài tỷ đồng biến thành vụ bồi thường tài sản hàng trăm tỷ.

Nứt vi mô và thiên tai

Tấm pin rất dễ bị nứt vi mô (micro-cracks) khi bốc xếp, vận chuyển hoặc lắp đặt sai quy cách. Vết nứt không thấy bằng mắt thường, nhưng sau 1–2 năm vận hành có thể tạo điểm nóng (hotspot) gây suy giảm công suất, thậm chí phát cháy. Bên cạnh đó, bão, lốc xoáy và mưa đá ở miền Trung luôn là mối đe dọa làm vỡ hàng loạt tấm pin, bật tung khung giá đỡ.

Lưu ý của người làm bồi thường: nhiều doanh nghiệp lắp điện mặt trời áp mái nhưng không thông báo cho công ty bảo hiểm đang bảo hiểm nhà xưởng. Việc lắp thêm hệ thống điện trên mái làm thay đổi mức độ rủi ro cháy. Hãy báo ngay cho công ty bảo hiểm để được sửa đổi hợp đồng, bổ sung giá trị hệ thống pin, tránh tranh chấp khi có tổn thất.

Nếu nhà xưởng thuộc diện bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo Nghị định 105, hồ sơ phòng cháy cho hệ thống điện mặt trời áp mái cũng cần được cập nhật đầy đủ.

Điện gió ngoài khơi: đỉnh cao của rủi ro kỹ thuật và hàng hải

Đây là mảng khó nhất của bảo hiểm năng lượng tái tạo. Nếu điện mặt trời là bài toán trên bờ, thì điện gió ngoài khơi là sự kết hợp phức tạp giữa rủi ro lắp đặt (EAR) và rủi ro hàng hải (Marine).

Cáp ngầm – “gót chân Achilles” của điện gió ngoài khơi

Theo tổ chức giám định tổn thất Lloyd Warwick được DNV trích dẫn, khoảng 80% tổn thất tài chính và yêu cầu bồi thường trong điện gió ngoài khơi liên quan đến sự cố cáp điện (nguồn: DNV). Nguyên nhân thường gặp: lỗi rải cáp, cáp bị neo tàu kéo, cáp cọ xát với đá và san hô dưới đáy biển. Chỉ một sự cố cáp xuất khẩu điện có thể khiến nhiều tua-bin cùng ngừng phát, trong khi chi phí thuê tàu chuyên dụng để trục vớt và nối cáp rất lớn.

Thời tiết cực đoan trên Biển Đông

Việc lắp các trụ gió nặng hàng nghìn tấn trên biển phụ thuộc hoàn toàn vào “cửa sổ thời tiết” (weather window). Những cơn siêu bão trên Biển Đông có thể vượt quá sức chịu đựng thiết kế, gây gãy cánh quạt, hư hỏng móng hoặc tháp. Lỡ cửa sổ thời tiết còn kéo dài tiến độ, làm tăng chi phí thuê tàu và nguy cơ chậm phát điện thương mại.

MIC thẩm định và bảo hiểm dự án năng lượng tái tạo như thế nào?

Tổng công ty CP Bảo hiểm Quân đội (MIC) – thành viên Tập đoàn MB – triển khai bảo hiểm năng lượng tái tạo theo kỷ luật thẩm định chặt chẽ. Với chủ đầu tư, đây cũng chính là danh sách cần chuẩn bị để được chấp nhận bảo hiểm với điều kiện tốt:

1. Giám định bảo hành hàng hải (MWS) cho dự án ngoài khơi: theo thông lệ quốc tế, chủ đầu tư thuê tổ chức Marine Warranty Surveyor độc lập. Các công đoạn cẩu lắp, kéo, rải cáp trên biển cần có giấy chấp thuận phương án (Certificate of Approval) của MWS thì mới thuộc phạm vi bảo hiểm.
2. Năng lực tổng thầu EPC và nhà sản xuất thiết bị (OEM): phí không chỉ dựa trên giá trị công trình mà còn trên kinh nghiệm của tổng thầu, chất lượng thiết bị và điều khoản bảo hành khuyết tật.
3. Quy trình vận chuyển, bốc xếp tấm pin: có biên bản kiểm tra khi nhận hàng giúp phân định rõ tổn thất phát sinh trong vận chuyển hay lắp đặt.
4. Chương trình tái bảo hiểm quốc tế: với dự án giá trị rất lớn, MIC thu xếp tái bảo hiểm tạm thời với các nhà tái quốc tế để đảm bảo năng lực chi trả khi có tổn thất lớn. Bạn có thể tìm hiểu thêm về thị trường tái bảo hiểm và tác động đến phí bảo hiểm doanh nghiệp.

Sản phẩm bảo hiểm năng lượng tái tạo tại MIC Đông Sài Gòn

Công ty Bảo hiểm MIC Đông Sài Gòn thu xếp trọn gói các sản phẩm sau cho chủ đầu tư, tổng thầu và doanh nghiệp có điện mặt trời áp mái:

• Bảo hiểm xây dựng – lắp đặt (CAR/EAR) cho nhà máy điện mặt trời, điện gió, trạm biến áp, đường dây đấu nối.
• Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển nội địa và xuất nhập khẩu cho tấm pin, inverter, tua-bin.
• Bảo hiểm tài sản doanh nghiệp và đổ vỡ máy móc cho nhà máy đang vận hành, kể cả hệ thống áp mái trên nhà xưởng.
• Bảo hiểm gián đoạn kinh doanh bù đắp doanh thu bán điện bị mất.
• Bảo hiểm trách nhiệm công cộng và trách nhiệm người sử dụng lao động cho đội ngũ thi công, vận hành.

MIC từng chi trả 31 tỷ đồng bồi thường cho một khách hàng bị tổn thất tài sản. Thông tin sản phẩm có tại mic.vn; phạm vi, mức khấu trừ và phí cụ thể được xác định theo hồ sơ đánh giá rủi ro của từng dự án.

Câu hỏi thường gặp

Bảo hiểm năng lượng tái tạo gồm những đơn bảo hiểm nào?

Thường gồm bảo hiểm hàng hóa vận chuyển thiết bị, bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng – lắp đặt (CAR/EAR) trong giai đoạn thi công, bảo hiểm vận hành (tài sản, đổ vỡ máy móc), bảo hiểm gián đoạn kinh doanh và bảo hiểm trách nhiệm công cộng.

Điện mặt trời áp mái có cần mua bảo hiểm riêng không?

Có thể mua riêng hoặc bổ sung giá trị hệ thống vào hợp đồng bảo hiểm tài sản của nhà xưởng. Quan trọng nhất là phải thông báo cho công ty bảo hiểm khi lắp đặt để hợp đồng phản ánh đúng rủi ro.

Bảo hiểm có bồi thường khi tấm pin bị nứt vi mô không?

Tùy nguyên nhân và điều khoản hợp đồng. Nứt do tai nạn trong vận chuyển, lắp đặt hoặc do thiên tai có thể thuộc phạm vi bảo hiểm; nứt do lỗi sản xuất thường thuộc trách nhiệm bảo hành của nhà sản xuất.

Vì sao cáp ngầm là rủi ro lớn nhất của điện gió ngoài khơi?

Theo số liệu được DNV trích dẫn, khoảng 80% tổn thất và yêu cầu bồi thường trong điện gió ngoài khơi liên quan đến sự cố cáp điện, do sửa chữa cần tàu chuyên dụng và một sự cố có thể làm nhiều tua-bin ngừng phát.

Cần chuẩn bị hồ sơ gì để được báo giá bảo hiểm dự án điện mặt trời?

Thông thường gồm giá trị dự án, thông tin tổng thầu EPC, chủng loại tấm pin và inverter, địa điểm, tiến độ thi công và hồ sơ phòng cháy chữa cháy. Với hệ thống áp mái, cần thêm thông tin nhà xưởng và hàng hóa bên dưới.

Liên hệ tư vấn bảo hiểm năng lượng tái tạo

Tác giả: Nguyễn Mạnh Hùng – Giám đốc Công ty Bảo hiểm MIC Đông Sài Gòn, Tổng công ty CP Bảo hiểm Quân đội (hơn 20 năm kinh nghiệm khai thác, bồi thường bảo hiểm phi nhân thọ).