Vì sao bảo hiểm từ chối bồi thường? Hiểu đúng bảo hiểm TNDS và vật chất xe

Tác giả: Nguyễn Mạnh Hùng – Giám đốc Công ty Bảo hiểm MIC Đông Sài Gòn. Hơn 20 năm kinh nghiệm bảo hiểm phi nhân thọ, hơn 15 năm làm công tác giám định, bồi thường xe cơ giới.

“Xe tôi đã mua bảo hiểm, vì sao xảy ra tai nạn vẫn không được bồi thường?”

Để trả lời đúng, trước hết phải biết bạn mua loại bảo hiểm nào, thiệt hại xảy ra với ai và nguyên nhân tai nạn là gì. Có giấy chứng nhận bảo hiểm không đồng nghĩa mọi tổn thất đều được chi trả.

Tôi là Nguyễn Mạnh Hùng, hiện phụ trách Công ty Bảo hiểm MIC Đông Sài Gòn. Với hơn 20 năm trong ngành bảo hiểm phi nhân thọ, trong đó hơn 15 năm làm công tác giám định, bồi thường xe cơ giới, tôi muốn giúp bạn hiểu rõ một điều: quyền lợi bảo hiểm không chỉ nằm ở số tiền ghi trên hợp đồng, mà còn ở phạm vi bảo hiểm, điều khoản loại trừ và cách xử lý khi tai nạn xảy ra.

Bài viết này phân biệt hai phần dễ nhầm nhất: bảo hiểm bồi thường cho bên thứ ba và bảo hiểm sửa chữa chính chiếc xe của bạn.

1. Mua bảo hiểm bắt buộc có được sửa xe của mình không?

Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự, viết tắt là TNDS, bảo hiểm trách nhiệm của chủ xe đối với thiệt hại thuộc phạm vi quy định gây ra cho bên thứ ba; đồng thời bảo hiểm thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của hành khách trên xe theo quy định. Đây không phải bảo hiểm sửa chữa chính chiếc xe được bảo hiểm.

Bạn có thể phân biệt như sau:

Sự khác nhau này quyết định doanh nghiệp bảo hiểm xem xét khoản nào và áp dụng điều khoản nào.

Giới hạn trách nhiệm TNDS bắt buộc gồm:

• Sức khỏe, tính mạng: 150 triệu đồng/người/vụ tai nạn.

• Tài sản do mô tô, xe gắn máy, kể cả xe máy điện, gây ra: 50 triệu đồng/vụ.

• Tài sản do ô tô và các phương tiện thuộc nhóm tương ứng theo quy định gây ra: 100 triệu đồng/vụ.

Đây là giới hạn tối đa, không phải số tiền mặc nhiên nhận được trong mọi tai nạn. Mức chi trả phải xác định theo quy định bồi thường và hồ sơ thực tế.

2. Tám trường hợp bảo hiểm TNDS bắt buộc không bồi thường

Các trường hợp dưới đây được quy định tại khoản 2 Điều 7 Nghị định 67/2023/NĐ-CP. Nghị định 220/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thuật ngữ “người thứ ba” bằng “bên thứ ba” tại các nội dung liên quan, không thay thế danh sách tám trường hợp này.luatvietnam+1

2.1. Cố ý gây thiệt hại

Hành động cố ý gây thiệt hại của chủ xe, người lái xe hoặc người bị thiệt hại thuộc trường hợp loại trừ. Ví dụ minh họa là cố tình tạo va chạm để yêu cầu bồi thường.

Tuy nhiên, không nên đánh đồng mọi lỗi vi phạm giao thông với hành vi cố ý gây thiệt hại. Khi xem xét hồ sơ, cần làm rõ hành vi, nguyên nhân và căn cứ áp dụng.

2.2. Cố ý bỏ chạy, không thực hiện trách nhiệm dân sự

Điều khoản loại trừ áp dụng khi người lái xe gây tai nạn cố ý bỏ chạy, không thực hiện trách nhiệm dân sự của chủ xe. Nếu người lái xe cố ý rời khỏi hiện trường khi xảy ra tai nạn nhưng vẫn để xe tại hiện trường và chủ động trình báo cơ quan chức năng và cũng đã thực hiện trách nhiệm dân sự thì không thuộc trường hợp loại trừ này.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc tài xế rời hiện trường để kết luận ngay bảo hiểm không bồi thường. Dù vậy, người lái xe vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến tai nạn theo pháp luật.

2.3. Người lái xe không đủ điều kiện về tuổi hoặc giấy phép

Các trường hợp gồm:

• Không đủ điều kiện về độ tuổi theo quy định đối với từng loại xe.

• Không có giấy phép lái xe đối với phương tiện bắt buộc phải có.

• Giấy phép không hợp lệ, bị tẩy xóa hoặc hết hạn tại thời điểm tai nạn.

• Giấy phép không phù hợp với loại xe.

• Bị tước quyền sử dụng có thời hạn hoặc bị thu hồi giấy phép, được coi là không có giấy phép.

Lưu ý tôi muốn nhấn mạnh: trước khi giao xe cho người thân hoặc tài xế thuê, hãy kiểm tra hạng bằng và thời hạn. Đừng đợi tai nạn xảy ra mới phát hiện giấy phép đã hết hạn.

2.4. Thiệt hại gián tiếp

Bảo hiểm không chi trả thiệt hại gián tiếp như giảm giá trị thương mại hoặc thiệt hại gắn với việc sử dụng, khai thác tài sản.

Ví dụ minh họa: xe bên thứ ba phải sửa chữa sau va chạm. Chi phí sửa chữa trực tiếp và khoản yêu cầu bồi thường doanh thu mất đi trong thời gian nằm xưởng là hai khoản khác nhau. Không thể mặc nhiên đưa cả hai vào trách nhiệm TNDS bắt buộc.

2.5. Thiệt hại tài sản liên quan đến nồng độ cồn, ma túy

Điều khoản loại trừ thiệt hại đối với tài sản khi người lái xe có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở vượt mức trị số bình thường theo hướng dẫn của Bộ Y tế; sử dụng ma túy và chất kích thích bị cấm.

Điểm cần đọc đúng là “thiệt hại đối với tài sản”. Không thể từ điều khoản này kết luận mọi thiệt hại về sức khỏe, tính mạng đều bị loại trừ. Phần thiệt hại về người vẫn phải xem xét theo phạm vi, điều kiện và các loại trừ khác nếu có.

Đây không phải lý do để chủ quan với rượu bia. Về bảo vệ bản thân và quyền lợi bảo hiểm, nguyên tắc của tôi luôn là: đã uống rượu bia thì không lái xe.

2.6. Tài sản bị mất cắp hoặc bị cướp trong tai nạn

Thiệt hại đối với tài sản bị mất cắp, bị cướp trong tai nạn không thuộc trách nhiệm chi trả của bảo hiểm TNDS bắt buộc.

Chẳng hạn, tài sản bị người khác lấy mất trong lúc hiện trường hỗn loạn không được coi như thiệt hại trực tiếp do va chạm để yêu cầu chi trả theo phần bảo hiểm này.

2.7. Thiệt hại đối với tài sản đặc biệt

Nhóm này gồm vàng, bạc, đá quý, các loại giấy tờ có giá trị như tiền, đồ cổ, tranh ảnh quý hiếm, thi hài và hài cốt.

Nếu thường xuyên vận chuyển tài sản giá trị cao, bạn cần trao đổi riêng về giải pháp bảo hiểm phù hợp, thay vì chỉ dựa vào giấy chứng nhận TNDS của xe.

2.8. Chiến tranh, khủng bố, động đất

Thiệt hại do chiến tranh, khủng bố, động đất thuộc trường hợp loại trừ của bảo hiểm TNDS bắt buộc.

Lưu ý: không lấy danh sách này áp dụng nguyên xi cho bảo hiểm vật chất xe. Hai loại bảo hiểm có cơ sở chi trả khác nhau.

3. Bảo hiểm vật chất xe không bồi thường trong trường hợp nào?

Bảo hiểm vật chất xe là bảo hiểm tự nguyện. Muốn kết luận có được bồi thường hay không, phải đọc đúng quy tắc được dẫn chiếu trong hợp đồng, giấy chứng nhận và các điều khoản bổ sung khi ký Hợp đồng mua bảo hiểm vật chất xe (Bảo hiểm thân vỏ, bảo hiểm vật chất).

Các nhóm dưới đây được trình bày theo tài liệu hướng dẫn công khai của MIC. Đây là nội dung giúp bạn nhận diện rủi ro, không thay thế điều khoản áp dụng cho từng hợp đồng.

3.1. Cố ý gây thiệt hại; người lái hoặc giấy tờ không đủ điều kiện

MIC công bố các trường hợp loại trừ liên quan đến cố ý gây thiệt hại; người lái không đủ tuổi hoặc không có giấy phép hợp lệ; phương tiện không có giấy chứng nhận kiểm định hợp lệ hoặc giấy chứng nhận hết hiệu lực theo quy định.

Đừng suy luận rằng giấy đăng kiểm hết hạn cũng đương nhiên là một trong tám loại trừ TNDS bắt buộc. Đây là hai phần bảo hiểm cần kiểm tra riêng, chỉ áp dụng cho bảo hiểm vật chất xe. 

3.2. Nồng độ cồn, ma túy và vi phạm giao thông được quy định

Tài liệu MIC nêu loại trừ khi người điều khiển xe có nồng độ cồn vượt mức pháp luật quy định hoặc sử dụng ma túy, chất kích thích bị cấm tại thời điểm tổn thất khi xe đang hoạt động.

Một số vi phạm khác được nêu gồm đi vào đường, khu vực cấm; đi ngược chiều; vượt đèn đỏ; đua xe; chạy quá tốc độ từ 50% trở lên so với tốc độ cho phép. Việc áp dụng phải đối chiếu điều khoản của hợp đồng cụ thể, bạn quét mã QR trên Hợp đồng bảo hiểm để đọc về các trường hợp bị  chế tài khi vi phạm các điều kiện của MIC. MIC sẽ từ chối một phần (từ 10%) đến toàn bộ số tiền bảo hiểm nếu người được bảo hiểm không thực hiện những khuyến cáo liên quan của MIC.

3.3. Hao mòn và hư hỏng tự nhiên

Hao mòn, hư hỏng tự nhiên phát sinh trong quá trình hoạt động không phải tổn thất được chi trả theo phạm vi vật chất xe thông thường mà MIC công bố.

Nói đơn giản, bảo hiểm tai nạn không thay thế bảo dưỡng. Một bộ phận xuống cấp do sử dụng lâu ngày khác với bộ phận bị hỏng do va chạm thuộc phạm vi bảo hiểm.

3.4. Thủy kích và hư hỏng động cơ do nước

Không phải cứ mua bảo hiểm vật chất xe là có bảo hiểm thủy kích. Đối vơi một hợp đồng bảo hiểm vật chất xe thông thường, nếu người được bảo hiểm không đóng thêm phụ phí và yêu cầu bổ sung thêm Điều khoản bổ sung về “Thủy kích” thì xe được bảo hiểm sẽ bị từ chối bồi thường khi xe bị hư hỏng động cơ do đi vào vùng ngập nước, hư hỏng do thủy kích.

Vì vậy, cần kiểm tra hợp đồng có mua mở rộng hay không, điều kiện chi trả và mức khấu trừ.

Khi xe chết máy trong vùng ngập, ưu tiên dừng xử lý theo hướng dẫn của bảo hiểm, tránh tự thử khởi động lại làm thiệt hại tăng thêm.

3.5. Mất cắp bộ phận khác với mất toàn bộ xe

MIC công bố mất toàn bộ xe do trộm, cướp trong phạm vi bảo hiểm, nhưng mất cắp bộ phận không được bồi thường trong trường hợp người được bảo hiểm không yêu cầu tham gia điều khoản điều khoản mở rộng về mất cắp bộ phận. Mất xe do lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt cũng bị liệt kê trong nhóm rủi ro bị từ chối bồi thường.

Do đó, mất gương, mất bánh chỉ được bồi thường khi tham gia điều khoản mở rộng “Mất cắp bộ phận” và mất toàn bộ xe mặc nhiên được bảo hiểm trong phần rủi ro chính khi tham gia bảo hiểm vật chất xe.

3.6. Phụ kiện lắp thêm, lốp và pin xe điện

Thiết bị lắp thêm ngoài cấu hình nhà sản xuất; tổn thất đối với săm lốp và một số chi tiết; thiệt hại liên quan đến pin xe điện là những nội dung MIC có nêu điều kiện loại trừ trong Quy tắc bảo hiểm. Trừ khi người tham gia bảo hiểm yêu cầu tham gia bổ sung và được kê khai trong giấy chứng nhận bảo hiểm và hợp đồng bảo hiểm.

Trước khi mua, hãy yêu cầu tư vấn riêng cho camera, màn hình, phụ kiện nâng cấp hoặc pin xe điện. Không nên hiểu cụm từ “bảo hiểm toàn bộ xe” là mọi bộ phận đều được bảo hiểm trong mọi nguyên nhân.

Ngoài ra, MIC còn từ chối bồi thường đối với tổn thất ngoài lãnh thổ Việt Nam (trừ khi có tham gia điều khoản bổ sung và đóng phụ phí) , rủi ro chiến tranh, rủi ro khủng bố. 

4. Bị giảm tiền bồi thường chưa chắc là bị loại trừ

Tôi muốn bạn phân biệt ba tình huống:

• Loại trừ: thiệt hại thuộc trường hợp không được bảo hiểm.

• Giảm trừ: khoản bồi thường bị giảm một phần hay toàn bộ số tiền bồi thường dựa tùy vào mức độ lỗi của người được bảo hiểm được liệt kê trong Quy tắc bảo hiểm của MIC.

• Khấu trừ: phần tiền người được bảo hiểm tự chịu theo thỏa thuận hoặc quy định.luatvietnam+1

Ví dụ:

• Với TNDS bắt buộc, không gửi thông báo tai nạn đúng quy định có thể dẫn đến giảm trừ tối đa 5% số tiền bồi thường thiệt hại tài sản. 
• Với vật chất xe, không thông báo đúng hạn, tự ý sửa chữa, di dời hiện trường hoặc không thực hiện biện pháp hạn chế thiệt hại có thể ảnh hưởng số tiền chi trả theo quy tắc áp dụng: Thấp nhất là 10%, tùy vào mức độ vi phạm mà mức giảm trừ có thể lên tới 70% số tiền bồi thường. 

5. Sau tai nạn, làm gì để bảo vệ quyền lợi?

Với TNDS bắt buộc, bạn cần:

1. Cứu chữa người bị thương, thực hiện biện pháp an toàn và hạn chế thiệt hại.

2. Thông báo ngay cho bảo hiểm qua đường dây nóng.

3. Bảo vệ hiện trường; không tự ý tháo, sửa tài sản khi chưa được chấp thuận, trừ trường hợp cần bảo đảm an toàn, hạn chế thiệt hại hoặc theo yêu cầu cơ quan có thẩm quyền.

4. Gửi thông báo bằng văn bản hoặc điện tử trong 5 ngày làm việc, trừ bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.

5. Phối hợp giám định và cung cấp tài liệu thuộc trách nhiệm của mình.

Theo quy định này, doanh nghiệp bảo hiểm phải hướng dẫn trong 1 giờ, phối hợp tổ chức giám định trong 24 giờ từ khi nhận thông báo; tạm ứng bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tính mạng trong 3 ngày làm việc theo các trường hợp, tỷ lệ quy định. 

Với hợp đồng MIC, tổng đài hỗ trợ là 1900 558 891. Khi thông báo, cần nói rõ bạn yêu cầu xử lý TNDS, vật chất xe hay cả hai.

6. Câu hỏi thường gặp

GPLX hết hạn vài ngày có bị loại trừ TNDS không?

Có. Quy định xét giấy phép hết hạn tại thời điểm tai nạn, không đặt ngoại lệ vì mới hết hạn vài ngày.

Người lái có nồng độ cồn, người bị nạn có mất hết quyền lợi không?

Không thể kết luận như vậy. Loại trừ về nồng độ cồn tại Điều 7 nhắm đến thiệt hại tài sản; thiệt hại về người cần vẫn được xét bồi thường theo đúng quyền lợi bảo hiểm.

Xe bị ngập có chắc được bảo hiểm sửa động cơ không?

Không nếu không mua thêm ĐKBS “Thủy kích”, Có nếu có thâm gia ĐKBS “Thủy kích”

Bảo hiểm thông báo từ chối thì nên làm gì?

Hãy đề nghị giải thích bằng văn bản: khoản thiệt hại nào bị từ chối, áp dụng điều khoản nào, dựa trên tài liệu gì. Sau đó đối chiếu hợp đồng và hồ sơ trước khi khiếu nại. Đừng chỉ dừng ở câu trả lời “trường hợp này không được bảo hiểm”.

7. Tư vấn đúng trước khi mua, hỗ trợ rõ khi cần bồi thường

Điều tôi mong muốn khi tư vấn không phải là khách hàng chỉ nhớ mức phí thấp, mà là biết mình đã mua gì và cần làm gì khi có tai nạn.

Bạn có thể gửi giấy chứng nhận, quy tắc và điều khoản bổ sung để trao đổi rõ:

• Phần nào bảo vệ bên thứ ba?

• Phần nào bảo vệ chiếc xe?

• Đã có thủy kích, mất cắp bộ phận chưa?

• Khi gặp sự cố cần gọi ai và chuẩn bị gì?

8. Bị từ chối bồi thường thì chủ xe có phải tự bồi thường cho người bị nạn không?

Có. Khi thuộc trường hợp loại trừ, chủ xe và người lái xe vẫn phải bồi thường cho người bị thiệt hại theo pháp luật dân sự.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo. Quyền lợi cụ thể được xác định theo pháp luật, hợp đồng, quy tắc, điều khoản bổ sung và hồ sơ tổn thất thực tế.