Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu: Điều kiện A, B, C, phí và bồi thường

Một lô hàng xuất nhập khẩu có thể trải qua nhiều lần bốc xếp, chuyển tải, sóng gió và hàng tuần nằm trong container trước khi đến tay người nhận. Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu giúp doanh nghiệp chuyển rủi ro tổn thất trên hành trình đó sang doanh nghiệp bảo hiểm. Bài viết này giải thích chi tiết điều kiện bảo hiểm ICC A, B, C (bản 1/1/1982), các điều khoản loại trừ bắt buộc, biểu phí tham khảo của Bảo hiểm Quân đội (MIC) và cách bồi thường, dưới góc nhìn của người đã làm khai thác, bồi thường hơn 20 năm.

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là gì? Có bắt buộc không?

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là loại bảo hiểm bồi thường cho mất mát, hư hỏng của hàng hóa trong quá trình vận chuyển quốc tế bằng đường biển, đường hàng không, đường bộ, đường sắt hoặc đa phương thức, do các rủi ro được bảo hiểm gây ra.

Câu trả lời ngắn: không bắt buộc theo luật, nhưng gần như doanh nghiệp nào cũng cần vì:

• Trách nhiệm của hãng tàu, hãng bay bị giới hạn theo luật và theo vận đơn, thường thấp hơn nhiều so với giá trị hàng.
• Hợp đồng theo điều kiện CIF, CIP và nhiều thư tín dụng (L/C) bắt buộc người bán xuất trình chứng từ bảo hiểm.
• Ngân hàng tài trợ vốn nhập khẩu thường yêu cầu hàng hóa phải được bảo hiểm và chuyển quyền thụ hưởng cho ngân hàng.

Hợp đồng bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường biển chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 (số 95/2015/QH13, hiệu lực từ 01/7/2017); các vấn đề chung về hợp đồng bảo hiểm áp dụng Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2023). Riêng bộ điều kiện ICC 1982 do Viện những người bảo hiểm London ban hành, được chi phối bởi luật và tập quán Anh (Điều 19).

Ai phải mua bảo hiểm? Incoterms 2020 quyết định

Bảng 1. Nghĩa vụ mua bảo hiểm theo Incoterms 2020.

Điều kiện bảo hiểm ICC A, B, C (1/1/1982) khác nhau thế nào?

MIC triển khai bảo hiểm hàng hóa theo bộ Điều khoản bảo hiểm hàng hóa của Viện những người bảo hiểm London (Institute Cargo Clauses – ICC) bản 1/1/1982, gồm ba mức A, B, C. Điều kiện C hẹp nhất, B rộng hơn, A rộng nhất.

Bảng so sánh rủi ro được bảo hiểm

Bảng 2. So sánh rủi ro được bảo hiểm theo ICC A, B, C (1/1/1982).

Cả ba điều kiện đều bồi thường đóng góp tổn thất chung, chi phí cứu hộ (Điều 2) và phần trách nhiệm theo điều khoản “đâm va đôi bên cùng có lỗi” trong hợp đồng chuyên chở (Điều 3).

Điểm khác biệt mà nhiều doanh nghiệp không để ý

• ICC A là “mọi rủi ro” theo phương pháp loại trừ: mọi tổn thất đều được xem xét bồi thường, trừ khi rơi vào Điều 4, 5, 6, 7. ICC B và C ngược lại: chỉ bồi thường những rủi ro được liệt kê.
• Phá hoại và cướp biển: ICC B, C loại trừ tổn hại do hành động sai trái cố ý của bất kỳ người nào (Điều 4.7) và không có ngoại lệ cướp biển. ICC A bảo hiểm cả hai.
• Ướt nước mưa, mất cắp, giao thiếu là những tổn thất hay gặp nhất với hàng bao, hàng kiện nhưng chỉ ICC A bảo hiểm. Với B, C, muốn được bảo hiểm phải mua thêm rủi ro phụ.
• Bản ICC 2009 cũng phổ biến trên thế giới. Khi L/C yêu cầu một phiên bản cụ thể, cần thống nhất với doanh nghiệp bảo hiểm trước khi cấp đơn để tránh bộ chứng từ bị ngân hàng từ chối.

“Ướt nước mưa, mất cắp, giao thiếu là những tổn thất hay gặp nhất với hàng bao, hàng kiện – nhưng chỉ điều kiện ICC A bảo hiểm.”

— Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc MIC Đông Sài Gòn

Các điểm loại trừ trong điều kiện ICC 1982

Cả ba điều kiện A, B, C đều không bồi thường các tổn thất sau (Điều 4 đến Điều 7):

• Hành vi xấu cố ý của người được bảo hiểm.
• Rò rỉ, hao hụt trọng lượng, thể tích thông thường hoặc hao mòn tự nhiên.
• Đóng gói, chuẩn bị hàng không đầy đủ, không thích hợp – bao gồm cả việc xếp hàng vào container nếu do người được bảo hiểm thực hiện hoặc thực hiện trước khi bảo hiểm có hiệu lực.
• Nội tỳ hoặc bản chất của hàng hóa.
• Chậm trễ, kể cả khi chậm trễ do rủi ro được bảo hiểm gây ra.
• Chủ tàu, người quản lý, người thuê, người khai thác tàu mất khả năng thanh toán.
• Vũ khí hạt nhân, phóng xạ.
• Tàu không đủ khả năng đi biển, phương tiện hoặc container không thích hợp, nếu người được bảo hiểm biết trước tình trạng đó khi xếp hàng.
• Chiến tranh, bắt giữ, mìn, bom vô chủ; đình công, bạo động, khủng bố – trừ khi mua thêm điều khoản chiến tranh và đình công.

Các điều khoản loại trừ bắt buộc đính kèm đơn bảo hiểm

Theo thông lệ thị trường tái bảo hiểm quốc tế, đơn bảo hiểm hàng hóa của MIC đính kèm các điều khoản loại trừ bắt buộc sau:

1. Loại trừ rủi ro năng lượng hạt nhân (Nuclear Energy Risks Exclusion and Limited Writeback).
2. Loại trừ rủi ro chính trị, đảm bảo tài chính và rủi ro tín dụng (Political Risk, Financial Guarantee and Credit Risk Exclusion).
3. Loại trừ nhiễm phóng xạ, vũ khí hóa học, sinh học, sinh hóa và điện từ (Radioactive Contamination, Chemical, Biological, Bio-Chemical and Electromagnetic Weapons).
4. Loại trừ và giới hạn trừng phạt (Sanction Limitation and Exclusion Clause).
5. Loại trừ rủi ro khủng bố (Terrorism Exclusion Limited Writeback).
6. Loại trừ rủi ro tấn công mạng (Cyber Attack Exclusion).
7. Điều khoản rủi ro công nghệ thông tin (Information Technology Hazards).
8. Loại trừ ô nhiễm và rò rỉ (Seepage and Pollution Exclusion and Limited Writeback).
9. Loại trừ bệnh truyền nhiễm (Communicable Disease Exclusion Clause – JX2020-009A).

Điều khoản trừng phạt rất đáng chú ý: lô hàng liên quan đến quốc gia, tổ chức, cá nhân đang bị cấm vận có thể không được bảo hiểm hoặc không được thanh toán bồi thường. Doanh nghiệp nên báo trước tuyến đường, người mua, người bán để được thẩm định.

Thời hạn bảo hiểm: bắt đầu và kết thúc khi nào?

Theo Điều 8 ICC 1982, bảo hiểm có hiệu lực từ khi hàng rời kho tại nơi ghi trên đơn, tiếp tục trong quá trình vận chuyển thông thường và kết thúc tại thời điểm sớm nhất trong ba trường hợp:

• Hàng được giao vào kho cuối cùng của người nhận tại nơi đến ghi trên đơn.
• Hàng được giao vào một kho khác mà người được bảo hiểm chọn để lưu trữ ngoài hành trình thông thường hoặc để chia, phân phối.
• Hết 60 ngày kể từ khi dỡ xong hàng khỏi tàu tại cảng dỡ cuối cùng.

Lưu ý thực tế: biểu phí tiêu chuẩn của MIC tính cho hành trình cảng đến cảng hoặc sân bay đến sân bay. Muốn bảo hiểm chặng nội địa từ kho đến cảng (hoặc ngược lại) phải thỏa thuận mở rộng và đóng thêm phụ phí. Với hàng container bảo hiểm theo ICC A, chỉ mở rộng kho đến kho khi có vận đơn suốt (Through B/L) hoặc vận đơn đa phương thức.

Biểu phí bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu tham khảo

Phí bảo hiểm = Số tiền bảo hiểm × (Tỷ lệ phí chính + Tỷ lệ phụ phí). Số tiền bảo hiểm thông thường là 110% giá CIF. Dưới đây là một số tỷ lệ phí chính tham khảo (chưa VAT) theo Biểu phí bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu ban hành kèm Quyết định số 02/2018/QĐ-MIC, hành trình cảng đến cảng:

Hàng đóng nguyên container (FCL) – đường biển

Bảng 3. Tỷ lệ phí chính tham khảo hàng nguyên container, chưa VAT (Biểu phí kèm Quyết định 02/2018/QĐ-MIC).

Hàng đóng container ghép (LCL) theo ICC A cộng thêm 10% tỷ lệ phí so với hàng nguyên container. Hàng vận chuyển đường hàng không áp dụng phí tương đương hàng đường biển đóng container.

Hàng không đóng container – đường biển

Tỷ lệ phí điều kiện A cho hàng không đóng container phổ biến từ 0,24% đến 0,48% tùy mặt hàng (ví dụ cà phê, chè, hạt tiêu 0,28%; đường đóng bao 0,48%); hàng dễ vỡ cao hơn nhiều (đồ gốm sứ chèn lót kỹ 0,90%, kính tấm đóng kiện 3,33%). Điều kiện B là 0,13% và điều kiện C là 0,08%, áp dụng chung. Một số nhóm hàng như ngũ cốc, sắt thép, phân bón, động vật sống cần thẩm định riêng trước khi báo phí.

Phụ phí thường gặp

Bảng 4. Phụ phí tham khảo, chưa VAT (Biểu phí kèm Quyết định 02/2018/QĐ-MIC).

Phí tối thiểu cho mỗi đơn bảo hiểm là 10 USD hoặc 200.000 đồng (chưa VAT).

Lưu ý thẩm định giúp lô hàng được nhận bảo hiểm và bồi thường suôn sẻ

• Hàng đã qua sử dụng, hàng để trần không bao bì, hàng xếp trên boong chỉ được nhận bảo hiểm theo điều kiện C. Hàng trên boong muốn thêm rủi ro nước cuốn khỏi tàu phải đóng thêm phí.
• Hàng rời chở trong hầm tàu (nông sản, phân bón, quặng) thường áp dụng mức khấu trừ tối thiểu 0,5% cho hao hụt trọng lượng.
• Hàng chở nguyên chuyến phải thông báo tên tàu để kiểm tra trước khi xếp hàng. Tàu phải đủ khả năng đi biển và tham gia bảo hiểm P&I tại một hội P&I quốc tế. MIC không nhận bảo hiểm hàng trên tàu trên 30 tuổi.
• Máy móc, điện tử thường kèm điều khoản loại trừ xô lệch cơ, điện, cong vênh, móp bẹp trừ khi do tai nạn được bảo hiểm gây ra. Nông sản, thực phẩm khô thường loại trừ ẩm, mốc, thối do hấp hơi trừ khi do tai nạn.
• Kiểm tra container trước khi đóng hàng: container thủng, cửa hở gioăng là nguyên nhân ướt hàng phổ biến. Lỗi đóng gói, chằng buộc do chủ hàng thực hiện thuộc loại trừ Điều 4.3.
• Mua bảo hiểm trước khi hàng rời kho. Nếu người được bảo hiểm đã biết tổn thất mà doanh nghiệp bảo hiểm chưa biết, tổn thất đó không được bồi thường (Điều 11.2).

Thủ tục và hồ sơ bồi thường

Khi phát hiện tổn thất cần làm gì?

1. Thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm hoặc đại lý giám định ghi trên đơn; không tự ý xử lý hàng trước khi giám định.
2. Áp dụng biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất. Theo Điều 16 ICC, chi phí hợp lý cho việc này được doanh nghiệp bảo hiểm hoàn trả.
3. Lập biên bản với cảng, kho, hãng tàu và gửi thư khiếu nại người vận chuyển để bảo lưu quyền đòi bồi thường. Với tổn thất không thể phát hiện bằng mắt thường, Bộ luật Hàng hải 2015 yêu cầu thông báo bằng văn bản cho người vận chuyển trong 03 ngày kể từ ngày nhận hàng.
4. Không ký nhận hàng “tốt” khi container có dấu hiệu bất thường (vỡ niêm phong, móp, thủng).

Hồ sơ bồi thường cơ bản

• Đơn hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm gốc.
• Vận đơn (B/L hoặc AWB), hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói (packing list).
• Biên bản giám định; biên bản hàng đổ vỡ, hư hỏng với cảng, kho.
• Thư khiếu nại người vận chuyển và thư trả lời (nếu có).
• Thư đòi bồi thường kèm bảng tính số tiền yêu cầu.

Vì sao chọn bảo hiểm hàng hóa tại MIC Đông Sài Gòn?

• Bảo hiểm Quân đội (MIC) nằm trong nhóm doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ hàng đầu, có quy tắc cho hàng hóa đường biển, đường hàng không và nội địa.
• Cấp đơn nhanh, đáp ứng yêu cầu chứng từ L/C; có hợp đồng bao (đơn mở) cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường xuyên.
• Tư vấn đúng điều kiện và điều khoản loại trừ theo từng mặt hàng, tránh mua thừa hoặc thiếu.
• Hỗ trợ trực tiếp khi có tổn thất: hướng dẫn giám định, lập hồ sơ, khiếu nại người vận chuyển.

Doanh nghiệp có thể kết hợp với bảo hiểm tài sản doanh nghiệp cho hàng lưu kho và bảo hiểm tín dụng thương mại để phòng rủi ro người mua không thanh toán. Xem thêm các giải pháp tại bài bảo hiểm dành cho doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Liên hệ Công ty Bảo hiểm MIC Đông Sài Gòn

Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Quyền lợi, phạm vi và phí bảo hiểm được xác định theo quy tắc, hợp đồng bảo hiểm cụ thể do Bảo hiểm Quân đội (MIC) cấp.